Jezdzę busami cęsto. Cyli o mazurzeniu

Dzisiejszy wpis, z obrazkami nie tak współczesnymi jak ostatnio, dotyczyć będzie mazurzenia. Do naszej kolekcji nazw zjawisk językowych, po wałczeniu i siakaniu vel jabłonkowaniu, dodajemy dziś mazurzenie.
Termin ten również jest szlachetnie mylący i nieco niejasny.

MAZURZENIE JEST TO…

Jest to wymowa: sz jako scz jako c, ż jako zdż jako dz.

Mazowsze - 05 Ryc. strojów od Zambrowa i Łomży.

Możemy założyć, że panie na obrazku mówią:
— Jezdze busami cęsto.
A mężczyzna słucha i myśli:
— Ale do Hispanii?! Jesce cego.

MAZURZENIE NIE DOTYCZY RZ!

Od wieków kolejne pokolenia osób źle słyszących, nieudolnie naśladujących gwarę lub ją przedrzeźniających nie są w stanie pojąć, że mazurzeniu na terenach mazurzących nie podlega rz. Takie jedno !psyjedzie (zamiast góralskiego przi-) rozsierdza tych, którym gwara jest bliska. Poniżej w czterdziestej drugiej sekundzie:

Dziś takie niewybredne popisy niekompetencji dają niektóre kabarety i agencje reklamowe.

KTO MAZURZY

XVI- i XVII-wieczna opinio communis uznała, że to cecha mazowiecka, cecha wymowy Mazurów — czyli mieszkańców Mazowsza (bo o Mazurach z Mazur, czyli „polskojęzycznych Prusakach” do XIX wieku było głucho). Odnosiło się to zwłaszcza do ubogiej szlachty lub synów chłopskich pretendujących do wykształcenia i w ślad za tym wstąpienia do stanu duchownego. Wtedy właśnie Mazurzy uchodzili za mówiących dziwacznie i niezrozumiale, czego przykładem „Kolęda mazowiecka”:

Perolmy sie sibretkowie tą gasą…
Tędurędu do tej to wyskulichy…
Przetomy sie tutka przywąkrolili… (…)
Pasterzowie odbiegnąwszy wardęgi,
Runęli tam, gdzie tkwiały z nieba dęgi.
I my tutka z nasych chyzów przyciekli…

A wiecie, co znaczyło wardęga?  Bardzo często to samo co skot.

ZASIĘG MAZURZENIA

Sarkałem nieco na nieadekwatność łączenia nazwy zjawiska językowego z Mazowszem lub Mazurami, a to dlatego, że na tzw. polskim obszarze językowym mazurzą: Mazowsze, większość Małopolski, wschodnia i północna część Śląska.

Czy usłyszymy mazurzenie na Mazurach? Może, jeśli znajdziemy „prawdziwych Mazurów”, co nie będzie łatwe ni oczywiste, bowiem XX-wieczne totalitaryzmy bardzo okrutnie obeszły się z rdzenną ludnością mazurską. Nie wiem, ile osób z kilku tysięcy tych, którzy nie wyemigrowali, mówi po mazursku.

Oto mapka z 1901 roku:
Dobrzycki-mazurowanie-kopiaWiele się zmieniło: granice państwowe, skład etniczny ziem obecnie należących do Polski, a nawet nazwa — dawne mazurowanie dziś jest mazurzeniem. Najciekawsze jest terytorium niebieskie, gdzie jakoby ludzie wręcz mieli „mazuzyć”, czyli wymawiać rz jako z lub s. To się chyba w XX-wiecznych badaniach nie potwierdziło.

Ale za to na odwiecznym styku plemion, księstw i państw, po śląskiej stronie Wisły, jest wieś Grzawa w powiecie pszczyńskim, której mieszkańcy zwą ją Gzawa. Zamierzam to sprawdzić osobiście, być może wraz ze Studentkami i Studentami lingwistyki UJ. Spróbujemy uzyskać fundusze przez któryś z portali crowdfundingowych. Ciekawe, czy akcja w rodzaju „rzuć duzo złocisy na badanie mazurzenia” przyniosłaby sukces…

Poniżej komentują tylko osoby, którym słowa wulgarność, hejterstwo, czepialstwo, spamowanie są znane wyłącznie z definicji w Dobrym słowniku. Inni muszą wiedzieć, że mamy nożyczki i nie zawahamy się ich użyć.